ROE

Cách tính ROE

ROE so lợi nhuận kế toán của một kỳ với số vốn chủ sở hữu được sử dụng trong kỳ đó. Với báo cáo hợp nhất, cần ghép lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ với vốn chủ bình quân thuộc cùng nhóm cổ đông; không trộn với phần lợi ích của cổ đông không kiểm soát.

Cách tính bình quân đơn giản: (vốn chủ đầu kỳ + vốn chủ cuối kỳ) ÷ 2. Đơn vị tiền và kỳ dữ liệu phải thống nhất. Nếu đo riêng cổ đông phổ thông, cần đối chiếu cả phần lợi nhuận và vốn thuộc nhóm này.

Ví dụ tính ROE: vốn bình quân 110, lợi nhuận 22

Ví dụ giả định cho một năm, đơn vị tỷ đồng. Doanh nghiệp không có cổ đông không kiểm soát hoặc cổ phần ưu đãi; lợi nhuận đã trừ chi phí lãi vay và thuế.

Trong ví dụ, mỗi 100 đồng vốn chủ bình quân tạo ra 20 đồng lợi nhuận kế toán trong năm. Điều đó không có nghĩa giá cổ phiếu chắc chắn tăng 20% hoặc cổ đông được nhận 20 đồng cổ tức.

Vì sao dùng vốn chủ bình quân?

Lợi nhuận được tạo ra suốt kỳ, còn vốn chủ có thể thay đổi do lợi nhuận giữ lại, cổ tức hoặc tăng vốn. Bình quân đầu–cuối kỳ là một xấp xỉ; khi vốn biến động lớn giữa kỳ, số bình quân theo tháng hoặc thời gian có thể phù hợp hơn.

Vốn đầu kỳ có thể được dùng trong một ví dụ giản lược khi nêu rõ phương pháp và giả định. Không hoán đổi vốn đầu kỳ, cuối kỳ và bình quân để so sánh. Luôn kiểm tra cùng kỳ đo, cùng phạm vi cổ đông và cùng cách bình quân. CFA Institute trình bày cách phân tích hiệu quả vốn qua nhiều tỷ số và DuPont.

ROE khác ROA thế nào?

ROE nhìn vào vốn của cổ đông; ROA nhìn vào tổng tài sản. Trong cùng ví dụ trên, giả sử tài sản bình quân là 550 tỷ đồng và dùng cùng lợi nhuận 22 tỷ đồng:

Không lấy hiệu số ROE − ROA để tính doanh nghiệp dùng bao nhiêu đòn bẩy. Khi hai chỉ số dùng đúng cùng lợi nhuận và cơ sở bình quân, quan hệ giữa chúng gắn với tỷ lệ tài sản/vốn chủ; cần kiểm tra các cơ sở này trước khi suy luận. Với dữ liệu ngân hàng từ nhiều nguồn, không mặc định chúng đã khớp.

ROE bao nhiêu là tốt?

Không có một ngưỡng ROE tốt cho mọi ngành. Một ROE cao có thể gợi ý hiệu quả vốn tốt, nhưng chưa đủ để kết luận doanh nghiệp tốt hoặc cổ phiếu đáng mua. Hãy đọc theo ba bước:

• So lịch sử: dùng các kỳ có độ dài và cách tính tương đương; xem xu hướng thay vì chọn riêng năm đẹp nhất.
• So nhóm tương đồng: xét mô hình kinh doanh, chu kỳ, quy mô vốn và mức đòn bẩy.
• Giải thích lợi nhuận: xem hoạt động cốt lõi, khoản không lặp lại, dòng tiền và khả năng tái đầu tư.

Với ngân hàng, không áp máy móc tiêu chí “gần như không nợ” của doanh nghiệp phi tài chính. Cần xem nguồn vốn huy động, chất lượng tín dụng và bộ đệm vốn trong đặc thù ngành. Nghiên cứu của BIS về P/B ngân hàng giúp đặt lợi nhuận cạnh rủi ro và chất lượng tài sản; không đưa ra ngưỡng mua cho ngân hàng Việt Nam.

Khi nào ROE cao dễ gây hiểu nhầm?

• Vốn chủ quá nhỏ, bằng 0, âm hoặc đổi dấu: tỷ số có thể không có ý nghĩa để xếp hạng thông thường. Không xem lợi nhuận âm chia vốn âm thành dấu hiệu kinh doanh tốt.
• Đòn bẩy cao: nếu vốn chủ bình quân 300 triệu và lợi nhuận sau lãi vay, thuế là 150 triệu, ROE bằng 50%. Đây là giả định tính toán; vay thêm không bảo đảm giữ nguyên lợi nhuận và làm tăng sức chịu đựng cần thiết khi kinh doanh xấu đi.
• Lợi nhuận một lần hoặc đỉnh chu kỳ: ROE cao trong một kỳ chưa chứng minh sức sinh lời có thể lặp lại.
• Kỳ ngắn và tăng vốn: không so trực tiếp ROE sáu tháng với ROE cả năm. Nếu năm hóa, ghi rõ đó là quy đổi số lịch sử, không phải dự báo.

Khi ROE thay đổi, tách phần do lợi nhuận, quy mô vốn, chi phí tài chính và hoạt động kinh doanh. Vay tăng không khiến ROE chắc chắn tăng hoặc giảm; tác động còn phụ thuộc lợi nhuận tạo thêm và chi phí vay.

Đọc ROE cùng P/B ngân hàng

ROE giúp đọc hiệu quả vốn kế toán; P/B so giá cổ phiếu với giá trị sổ sách. P/B thấp đi cùng ROE suy yếu cần được giải thích khác với P/B thấp khi hiệu quả vốn còn bền vững. ROE cao cũng không tự bảo đảm một mức P/B cao là hợp lý.

Sau khi hiểu phép tính, bước tiếp theo là đặt ROE cạnh chất lượng tài sản và mức giá trong bài P/B ngân hàng bên dưới. Đó là cách mở rộng câu hỏi phân tích, không phải quy tắc mua hoặc bán từ một chỉ số.

Đặt ROE cạnh vốn và tăng trưởng cùng kỳ

Trước khi so ROE, kiểm tra vốn chủ dùng bình quân hay cuối kỳ và lợi nhuận thuộc cùng nhóm cổ đông. Nếu muốn quy đổi tăng trưởng lợi nhuận hoặc vốn giữa hai mốc nhiều năm, CAGR là một phép tính khác; không dùng CAGR thay cho tỷ suất sinh lời trên vốn.

Vốn chủ sở hữu: tài sản trừ nợ và phạm vi mẫu số

Tính CAGR giữa hai mốc dữ liệu