ROE

Ghi chú về mẫu số

Khi phân tích doanh nghiệp thật, ROE thường dùng vốn chủ sở hữu bình quân (trung bình đầu kỳ và cuối kỳ) để giảm sai lệch khi vốn thay đổi trong năm — chẳng hạn doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu giữa kỳ.

Trong Chặng 02, case minh họa dùng vốn chủ sở hữu đầu năm làm mẫu số. Đó cũng là một cách tính hợp lệ và phổ biến, được chọn để phép tính đơn giản, dễ theo dõi cho người mới. Hai cách đều đúng. Điều quan trọng là biết mình đang dùng cách nào, và giữ nguyên cách đó khi so sánh giữa các năm hoặc giữa các doanh nghiệp.

Hiểu đơn giản

Hai người cùng bỏ vốn mở quán. Người thứ nhất bỏ một tỷ, lãi 150 triệu một năm. Người thứ hai bỏ năm mươi tỷ, cũng lãi 150 triệu. Cùng một khoản lãi, nhưng người thứ nhất giỏi hơn hẳn — và bạn sẽ không bao giờ nhìn thấy điều đó nếu chỉ nhìn con số 150 triệu. ROE đo đúng chỗ khác biệt ấy: không phải doanh nghiệp kiếm được bao nhiêu, mà mỗi đồng vốn của chủ tạo ra bao nhiêu.

Vì sao quan trọng

ROE cao có thể đến từ hiệu quả thật, hoặc từ vay nợ. Hai thứ nhìn giống hệt nhau trên bảng số. Một người bỏ ba trăm triệu vốn và vay bảy trăm triệu, lãi 150 triệu, có ROE 50% — trông giỏi gấp hơn ba lần người không vay đồng nào. Trong thực tế, anh ta đang dùng tiền người khác.

ROE bền vững quan trọng hơn ROE cao một năm. Một năm 30% rồi hai năm 5% kém hơn hẳn năm năm liền quanh 16%. Đừng tìm một con số ngưỡng — hãy tìm một đường xu hướng.

ROE không tự kiểm tra được chất lượng lợi nhuận. Tử số của nó là lợi nhuận sau thuế, cùng con số đã sinh ra EPS. Nếu con số ấy chỉ đẹp trên giấy, ROE cũng chỉ đẹp trên giấy.

Dễ nhầm với

Vốn hóa thị trường — vốn hóa là giá cổ phiếu nhân số cổ phiếu lưu hành, phản ánh thị trường đang định giá thế nào. Vốn chủ sở hữu trong công thức ROE là giá trị sổ sách. Hai con số có thể cách nhau rất xa.

Biên lợi nhuận — biên lợi nhuận chia cho doanh thu, đo doanh nghiệp giữ lại được bao nhiêu trên mỗi đồng bán hàng. ROE chia cho vốn chủ sở hữu, đo hiệu quả sử dụng vốn. Một doanh nghiệp biên mỏng vẫn có thể có ROE cao nếu vòng quay vốn nhanh.

ROA — ROA chia cho tổng tài sản, tức là toàn bộ nguồn lực doanh nghiệp đang dùng, kể cả phần mua bằng nợ. Khoảng cách giữa ROE và ROA cho biết doanh nghiệp đang dùng bao nhiêu đòn bẩy.

ROE cao do hiệu quả thật với ROE cao do vay nợ — muốn phân biệt, nhìn thêm một dòng: nợ vay so với vốn chủ sở hữu. Một ROE 15% bền vững, gần như không nợ, đáng giá hơn nhiều so với một ROE 30% được bơm lên bằng đòn bẩy.

Điều ROE không nói

ROE không nói cổ phiếu đắt hay rẻ. Nó chỉ đo doanh nghiệp dùng vốn hiệu quả tới đâu. Một doanh nghiệp dùng vốn xuất sắc vẫn có thể là một khoản đầu tư tồi, nếu bạn trả quá nhiều tiền để sở hữu nó. Chuyện giá cả thuộc về P/E và định giá.

ROE cũng không tự khai vì sao nó thay đổi. Nó không nói với bạn rằng nó thấp hơn năm ngoái vì chi phí mở rộng, hay vì doanh nghiệp bắt đầu vay nhiều hơn, hay vì cả hai. Bạn phải tự bóc.