Đầu tư cổ phiếu là gì?

Cần tra nhanh khái niệm và cách gọi? Mở từ điển cổ phiếu, cổ phiếu thường và ESOP. Bài này đi vào quyền sở hữu, lãi/lỗ và rủi ro qua ví dụ.

Lãi và lỗ khi mua cổ phiếu: một ví dụ đơn giản

Giả sử bạn mua 100 cổ phiếu ở giá 20.000 đồng, số tiền mua là 2.000.000 đồng. Hai tình huống dưới đây độc lập với nhau, chưa tính phí, thuế hoặc cổ tức và không sử dụng dữ liệu của một mã cụ thể.

Khi chưa bán, chênh lệch theo giá thị trường là lãi hoặc lỗ chưa thực hiện; khi bán, kết quả còn phải trừ chi phí và thuế thực tế. Cổ tức bằng tiền có thể đóng góp vào tổng lợi nhuận, nhưng không được bảo đảm. Nhận thêm cổ phiếu không tự động làm tổng tài sản tăng tương ứng vì còn có điều chỉnh giá.

Muốn đi từ khái niệm đến chuẩn bị tiền, tài khoản và kiểm tra lệnh? Xem cách đầu tư chứng khoán cho người mới bắt đầu.

Mã cổ phiếu không phải là doanh nghiệp

FPT là mã bạn nhìn thấy trên bảng điện. Doanh nghiệp phía sau mã đó có khách hàng, nhân viên, hợp đồng, tài sản, khoản nợ và các dòng tiền thật. Giá FPT có thể đổi từng giây; khả năng doanh nghiệp tạo giá trị thường chỉ bộc lộ qua nhiều kỳ kinh doanh.

Vì vậy, câu hỏi đầu tiên không nên là “mã này mai tăng không?”. Hãy bắt đầu bằng: doanh nghiệp bán gì, khách hàng trả tiền vì điều gì, phần doanh thu nào chuyển thành lợi nhuận và phần lợi nhuận nào chuyển thành tiền.

Doanh nghiệp tạo giá trị qua ba lớp

1. Doanh thu: tiền từ sản phẩm hoặc dịch vụ bán cho khách hàng.
2. Lợi nhuận: phần còn lại sau chi phí, nhưng vẫn cần kiểm tra yếu tố bất thường và chất lượng kế toán.
3. Dòng tiền: tiền thực sự đi vào, đi ra; giúp kiểm tra lợi nhuận có được chuyển thành tiền hay không.

Một doanh nghiệp có thể tăng doanh thu nhưng lợi nhuận giảm vì biên co lại. Một doanh nghiệp có thể báo lợi nhuận nhưng dòng tiền yếu vì khách hàng chưa trả tiền. Một con số đơn lẻ chưa bao giờ kể xong câu chuyện.

Cổ phiếu cho bạn quyền sở hữu và quyền kinh tế nào?

Sở hữu cổ phiếu nghĩa là bạn nắm một phần vốn của công ty theo tỷ lệ rất nhỏ, cùng các quyền được pháp luật và điều lệ doanh nghiệp quy định. Tùy loại cổ phiếu và điều kiện cụ thể, cổ đông có thể nhận cổ tức khi doanh nghiệp quyết định phân phối, biểu quyết tại đại hội, nhận thông tin và hưởng phần giá trị còn lại sau các nghĩa vụ nếu công ty chấm dứt hoạt động. Những quyền đó không tạo ra lợi nhuận chắc chắn: cổ tức có thể không được chia, quyền biểu quyết của một cổ đông nhỏ rất hạn chế và giá thị trường có thể thấp hơn giá mua.

Quyền sở hữu cũng không cho biết người nhận tiền trong từng giao dịch. Để phân biệt tiền trả cho người bán với vốn mới đi vào doanh nghiệp, xem mua cổ phiếu thì tiền đi đâu?

Cổ đông có thể hưởng lợi từ đâu?

• Giá trị doanh nghiệp tăng: hoạt động kinh doanh mở rộng, hiệu quả tốt hơn hoặc dòng tiền bền hơn.
• Cổ tức: doanh nghiệp phân phối một phần lợi nhuận hoặc nguồn vốn hợp lệ cho cổ đông.
• Định giá thay đổi: thị trường sẵn sàng trả mức cao hơn hoặc thấp hơn cho cùng một đơn vị lợi nhuận, tài sản hay dòng tiền.

Lớp thứ ba khiến “doanh nghiệp tốt” chưa đủ. Nếu giá mua đã phản ánh kỳ vọng quá cao, kết quả kinh doanh tốt nhưng thấp hơn kỳ vọng vẫn có thể đi cùng thua lỗ.