Giá cổ phiếu cao chưa chắc đắt: Hãy nhìn vào vốn hóa

Giá của một cổ phiếu không phải là giá của cả công ty

Khi mới tham gia thị trường chứng khoán, nhiều nhà đầu tư thường nhìn vào bảng giá và đưa ra một kết luận rất nhanh: cổ phiếu 100.000 đồng là đắt, còn cổ phiếu 10.000–20.000 đồng là rẻ.

Cách suy nghĩ này khá tự nhiên, nhưng chưa chính xác. Mức giá hiển thị trên bảng điện chỉ là giá của một cổ phiếu. Nó không cho biết toàn bộ doanh nghiệp đang được thị trường định giá bao nhiêu.

Muốn so sánh quy mô giá trị vốn cổ phần giữa hai công ty, nhà đầu tư cần nhìn vào vốn hóa thị trường. Muốn biết cổ phiếu nào đang rẻ hay đắt về mặt đầu tư, chúng ta còn phải đặt vốn hóa cạnh lợi nhuận, tài sản, dòng tiền và triển vọng phát triển của từng doanh nghiệp.

Thị giá cổ phiếu là gì?

Thị giá cổ phiếu là mức giá mà một cổ phiếu đang được mua bán trên thị trường tại một thời điểm. Nếu cổ phiếu ABC đang giao dịch ở mức 50.000 đồng, thì 50.000 đồng chính là thị giá của cổ phiếu ABC.

Thị giá được hình thành từ cung và cầu và có thể thay đổi liên tục do kết quả kinh doanh, kỳ vọng của nhà đầu tư, lãi suất, tin tức về doanh nghiệp, dòng tiền thị trường hoặc các sự kiện như chia cổ tức và phát hành thêm.

Nói ngắn gọn, thị giá cho biết bạn cần bao nhiêu tiền để mua một cổ phiếu. Nó không trực tiếp cho biết công ty lớn đến đâu.

Vốn hóa thị trường là gì?

Vốn hóa thị trường là tổng giá trị thị trường của toàn bộ số cổ phiếu đang lưu hành của một công ty.

Vốn hóa thị trường = Giá cổ phiếu × Số cổ phiếu đang lưu hành

Ví dụ, một công ty có giá cổ phiếu 50.000 đồng và 200 triệu cổ phiếu đang lưu hành. Vốn hóa của công ty là:

50.000 đồng × 200 triệu cổ phiếu = 10.000 tỷ đồng.

Có thể hình dung thị giá là giá của một miếng bánh, còn vốn hóa là giá trị thị trường của toàn bộ chiếc bánh.

Vì sao không thể chỉ so sánh giá của hai cổ phiếu?

Hãy đặt hai công ty giả định cạnh nhau.

• Công ty A: giá 100.000 đồng/cổ phiếu, có 100 triệu cổ phiếu lưu hành. Vốn hóa là 10.000 tỷ đồng.
• Công ty B: giá 20.000 đồng/cổ phiếu, có 1 tỷ cổ phiếu lưu hành. Vốn hóa là 20.000 tỷ đồng.

Nếu chỉ nhìn vào thị giá, nhà đầu tư có thể cho rằng cổ phiếu A đắt gấp năm lần cổ phiếu B. Nhưng khi tính vốn hóa, công ty B lại được thị trường định giá gấp đôi công ty A.

Nguyên nhân là giá trị của công ty B được chia thành một tỷ cổ phiếu, trong khi giá trị của công ty A chỉ được chia thành 100 triệu cổ phiếu. So sánh giá hai cổ phiếu mà bỏ qua số lượng cổ phiếu lưu hành cũng giống như so sánh giá hai miếng bánh nhưng không quan tâm đến kích thước của chúng.

Vốn hóa lớn có đồng nghĩa cổ phiếu đắt không?

Không. Vốn hóa cho biết quy mô giá trị vốn cổ phần mà thị trường đang gán cho doanh nghiệp. Nó không tự động cho biết mức định giá đó đang cao hay thấp.

Giả sử công ty A có vốn hóa 10.000 tỷ đồng và tạo ra 1.000 tỷ đồng lợi nhuận mỗi năm. Hệ số P/E của A là 10 lần. Công ty B có vốn hóa 20.000 tỷ đồng nhưng chỉ tạo ra 500 tỷ đồng lợi nhuận, tương ứng P/E 40 lần.

Trong trường hợp này:

• Cổ phiếu A có thị giá cao hơn.
• Công ty B có vốn hóa lớn hơn.
• Nhưng cổ phiếu B lại có hệ số định giá P/E cao hơn nhiều.

Vì vậy, nhà đầu tư cần tách riêng ba câu hỏi:

• Mua một cổ phiếu cần bao nhiêu tiền? Hãy nhìn vào thị giá.
• Thị trường định giá toàn bộ vốn cổ phần của công ty bao nhiêu? Hãy nhìn vào vốn hóa.
• Cổ phiếu đang rẻ hay đắt so với nền tảng kinh doanh? Hãy xem thêm P/E, P/B, EV/EBITDA, dòng tiền và tăng trưởng.

Cổ phiếu giá thấp có phải là cổ phiếu rẻ?

Một cổ phiếu có giá 10.000 đồng không nhất thiết rẻ hơn cổ phiếu có giá 100.000 đồng. “Giá thấp” là một con số tuyệt đối. “Rẻ” là một kết luận về định giá.

Cổ phiếu giá thấp có thể thuộc một doanh nghiệp phát hành quá nhiều cổ phiếu, kinh doanh thua lỗ, có nợ vay cao, dòng tiền yếu hoặc liên tục pha loãng cổ đông. Ngược lại, cổ phiếu có thị giá cao có thể thuộc doanh nghiệp có số cổ phiếu lưu hành thấp, tăng trưởng lợi nhuận tốt, ít nợ và tạo ra dòng tiền ổn định.

Đây cũng là lý do không nên lựa chọn cổ phiếu chỉ vì cảm giác “vừa túi tiền”. Số lượng cổ phiếu mua được nhiều hơn không đồng nghĩa phần giá trị doanh nghiệp mà bạn sở hữu tốt hơn.

Vì sao giá cổ phiếu giảm khi chia cổ tức?

Đây là điểm thường khiến nhà đầu tư mới bối rối. Khi doanh nghiệp chia cổ tức, giá tham chiếu của cổ phiếu được điều chỉnh tại ngày giao dịch không hưởng quyền để phản ánh phần giá trị đã được chuyển cho cổ đông hoặc sự thay đổi về số lượng cổ phiếu.

Theo nguyên tắc của HOSE, giá tham chiếu trong ngày không hưởng quyền được xác định từ giá đóng cửa gần nhất sau khi điều chỉnh theo giá trị cổ tức và các quyền liên quan. Việc điều chỉnh này mang tính kỹ thuật; nó không đồng nghĩa cổ phiếu vừa bị bán tháo.

Trường hợp trả cổ tức bằng tiền mặt

Giả sử một cổ phiếu đang có giá 100.000 đồng và doanh nghiệp trả cổ tức tiền mặt 5.000 đồng cho mỗi cổ phiếu. Giá tham chiếu lý thuyết sau điều chỉnh sẽ là:

100.000 đồng − 5.000 đồng = 95.000 đồng.

Nhà đầu tư không tự nhiên mất 5.000 đồng. Một phần giá trị từng nằm trong cổ phiếu đã được chuyển thành khoản tiền mặt mà cổ đông có quyền nhận.

• Giá tham chiếu được điều chỉnh giảm.
• Số lượng cổ phiếu lưu hành không thay đổi.
• Tiền mặt rời khỏi doanh nghiệp.
• Giá trị tài sản của cổ đông không tự động tăng chỉ vì được nhận cổ tức.

Trường hợp trả cổ tức bằng cổ phiếu

Giả sử doanh nghiệp trả cổ tức bằng cổ phiếu với tỷ lệ 20%. Nhà đầu tư đang sở hữu 100 cổ phiếu sẽ nhận thêm 20 cổ phiếu, nâng tổng số lượng lên 120 cổ phiếu.

Nếu giá trước điều chỉnh là 100.000 đồng, giá lý thuyết mới sẽ là:

100.000 đồng ÷ 1,2 = khoảng 83.333 đồng.

Nếu doanh nghiệp có 100 triệu cổ phiếu trước khi chia, vốn hóa lý thuyết là 10.000 tỷ đồng. Sau khi số cổ phiếu tăng lên 120 triệu và giá điều chỉnh về khoảng 83.333 đồng, vốn hóa lý thuyết vẫn xấp xỉ 10.000 tỷ đồng.

Như vậy, cổ đông có nhiều cổ phiếu hơn nhưng giá mỗi cổ phiếu giảm tương ứng. Tổng giá trị không tự nhiên tăng lên chỉ vì nghiệp vụ này.

Giá thấp hơn có làm cổ phiếu hấp dẫn và thanh khoản hơn?

Giá mỗi cổ phiếu thấp hơn có thể giúp nhà đầu tư nhỏ lẻ cảm thấy dễ tiếp cận hơn. Số lượng cổ phiếu lưu hành tăng cũng có thể hỗ trợ hoạt động giao dịch.

Tuy nhiên, đây chỉ là một khả năng, không phải kết quả được bảo đảm. Thanh khoản thực tế còn phụ thuộc vào tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, cơ cấu cổ đông, chất lượng doanh nghiệp, kết quả kinh doanh và nhu cầu của thị trường.

Một doanh nghiệp có thể tăng số lượng cổ phiếu nhưng thanh khoản vẫn thấp nếu phần lớn cổ phiếu nằm trong tay cổ đông lớn. Ngược lại, một cổ phiếu có thị giá cao vẫn có thể giao dịch sôi động nếu doanh nghiệp được quan tâm và có tỷ lệ free float phù hợp.

Giá điều chỉnh khác gì giá giảm do bán tháo?

Hai hiện tượng này cần được phân biệt rõ:

• Giá điều chỉnh kỹ thuật: giá tham chiếu được tính lại do cổ tức, quyền mua hoặc thay đổi số lượng cổ phiếu.
• Giá giảm trên thị trường: người bán chấp nhận bán ở mức giá thấp hơn do cung vượt cầu trong phiên giao dịch.

Một cổ phiếu có thể được điều chỉnh từ 100.000 đồng xuống 95.000 đồng vì cổ tức tiền mặt. Sau khi thị trường mở cửa, cổ phiếu vẫn có thể tăng hoặc giảm từ mức tham chiếu 95.000 đồng tùy theo cung cầu.

Cách so sánh hai cổ phiếu đúng hơn

Khi đặt hai doanh nghiệp cạnh nhau, nhà đầu tư có thể đi theo trình tự sau:

1. Tính vốn hóa của từng công ty.
2. Chỉ so sánh sâu các doanh nghiệp có mô hình kinh doanh hoặc ngành nghề tương đồng.
3. Xem doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền hoạt động.
4. Kiểm tra nợ vay, chất lượng tài sản và khả năng thanh toán.
5. So sánh các hệ số như P/E, P/B hoặc EV/EBITDA.
6. Đánh giá tốc độ tăng trưởng và khả năng duy trì lợi nhuận.
7. Kiểm tra lịch sử phát hành thêm và mức độ pha loãng cổ đông.

Thị giá là điểm khởi đầu để đặt lệnh mua. Vốn hóa là điểm khởi đầu để hiểu quy mô. Định giá và chất lượng doanh nghiệp mới là cơ sở để đánh giá cơ hội đầu tư.

Kết luận

Giá cổ phiếu cao chưa chắc là đắt và giá cổ phiếu thấp chưa chắc là rẻ.

Thị giá chỉ cho biết giá của một cổ phiếu. Vốn hóa cho biết thị trường đang định giá toàn bộ vốn cổ phần của công ty bao nhiêu. Để đánh giá cơ hội đầu tư, nhà đầu tư phải đặt vốn hóa trong mối quan hệ với lợi nhuận, tài sản, dòng tiền và triển vọng tăng trưởng.

Điều quan trọng không phải là bạn mua được bao nhiêu cổ phiếu, mà là số tiền đó giúp bạn sở hữu bao nhiêu phần của một doanh nghiệp có chất lượng như thế nào.

Nội dung mang tính tham khảo và giáo dục, không phải khuyến nghị mua hoặc bán chứng khoán.