Ngân hàng Nhà nước hút tiền về để làm gì?

Trong trường hợp ngân hàng mua tín phiếu NHNN, khoản thanh toán diễn ra giữa ngân hàng và NHNN. Một phần tiền trên tài khoản của ngân hàng tại NHNN được chuyển sang nắm giữ tín phiếu.

Đây không phải việc NHNN trực tiếp trừ tiền trong tài khoản tiết kiệm của người dân. Cũng không thể lấy con số đó làm số tiền rút khỏi thị trường chứng khoán. Tiền gửi khách hàng và tiền ngân hàng dùng để thanh toán với nhau là những lớp khác nhau trong hệ thống tiền tệ.

Tín phiếu NHNN là giấy tờ có giá phục vụ điều hành chính sách tiền tệ. Khi đọc tin, cần nhận diện đúng tổ chức phát hành và mục đích của công cụ, tránh nhầm mọi loại tín phiếu với nhau.

Nguồn khái niệm (bài Báo Chính phủ ngày 05/11/2019 là tài liệu lịch sử, không dùng để khẳng định toàn bộ quy định còn nguyên hiệu lực): Báo Chính phủ về tín phiếu NHNN; tham khảo nguyên lý phân biệt tiền gửi và dự trữ từ Bank of England. Nguồn Anh dùng cho nguyên lý chung, không dùng để áp quy định cho Việt Nam.

Khi NHNN phát hành tín phiếu và các ngân hàng thanh toán tiền mua, thanh khoản được rút bớt khỏi hệ thống. Khi tín phiếu đáo hạn và được thanh toán, tiền có thể quay trở lại.

Với mua có kỳ hạn giấy tờ có giá, NHNN cấp thanh khoản lúc giao dịch bắt đầu; đến hạn, ngân hàng hoàn trả theo giao dịch đã thỏa thuận. Vì vậy, cần nhìn cả ngày phát sinh lẫn ngày đáo hạn.

Bản tin thường dùng “kênh OMO” để chỉ riêng mua có kỳ hạn. Khi giải thích đầy đủ, nghiệp vụ thị trường mở là khái niệm rộng hơn về mua, bán giấy tờ có giá. Cần đọc chú thích phạm vi của từng nguồn trước khi cộng số.

NHNN về điều hành nghiệp vụ thị trường mở (10/05/2023); Bank of England về dự trữ và hoàn trả khoản cấp vốn. Nguồn Anh chỉ minh họa nguyên lý vận hành; không đồng nhất OMO Việt Nam với QE/QT hoặc quy định của Anh.

Hút tiền là một chiều giao dịch. Hút ròng là kết quả sau khi trừ phần bơm vào trong cùng kỳ và cùng phạm vi tính.

Ví dụ giả định, đơn vị tỷ đồng, bốn dòng gốc đầy đủ trong cùng kỳ thanh toán qua mua kỳ hạn và tín phiếu; bỏ qua lãi và khác biệt định giá:

Quy ước: dấu dương (+) là bơm ròng, dấu âm (−) là hút ròng; bằng 0 là cân bằng trong phạm vi hai nhóm nghiệp vụ.

Bơm/hút ròng = 12.000 − 20.000 + 3.000 − 5.000 = −10.000 tỷ đồng.

Trong ví dụ giả định này, NHNN hút ròng 10.000 tỷ đồng qua hai nhóm nghiệp vụ được tính, dù vẫn có 12.000 tỷ đồng mua kỳ hạn mới.

Đây không phải số liệu thị trường. Phép tính chưa bao gồm giao dịch ngoại hối, tái cấp vốn, dòng tiền Kho bạc và các nhân tố khác. Vì vậy, không dùng kết quả để đo toàn bộ thanh khoản hay mức thay đổi tổng cung tiền.

Chưa thể kết luận chỉ từ một phiên hoặc một công cụ. Cần đọc quy mô, kỳ hạn và sự lặp lại của nghiệp vụ cùng phản ứng lãi suất, tỷ giá và định hướng được NHNN công bố.

Đây là khung kiểm tra, không phải phân loại tình hình hiện tại. Ví dụ lịch sử về phối hợp nhiều công cụ có thể đọc trong thông tin điều hành NHNN ngày 10/05/2023; không dùng bối cảnh năm 2023 để kết luận cho hôm nay.

Tác động cần được kiểm tra qua ba bước.

Đầu tiên là giá vốn ngắn hạn. Lãi suất qua đêm thay đổi một phiên hay kéo dài cùng lãi suất một tuần và một tháng?

Tiếp theo là chi phí vốn của ngân hàng và khách hàng. Lãi suất huy động, cho vay có thay đổi không? Với ngân hàng, chi phí vốn tăng cần được đặt cạnh khả năng điều chỉnh lãi cho vay, biên lãi và chất lượng tín dụng.

Cuối cùng là doanh nghiệp và mức giá cổ phiếu. Nếu chi phí vay tăng, cần kiểm tra nợ vay, kỳ hạn tái cấp vốn và dòng tiền kinh doanh. Giá cổ phiếu còn phụ thuộc lợi nhuận, kỳ vọng đã phản ánh và mức định giá.

Nhận định về tác động phải thay đổi nếu mắt xích tiếp theo không xác nhận. Chẳng hạn, lãi suất liên ngân hàng hạ nhưng chi phí huy động vẫn tăng thì chưa đủ cơ sở nói doanh nghiệp đã được hưởng vốn rẻ hơn.

1. Con số đang nói là phát hành mới, lượng ròng hay số dư?
2. Trong cùng kỳ, có bao nhiêu khoản bơm vào và đáo hạn?
3. Khoản tiền bị hút trong bao lâu và diễn biến có lặp lại không?
4. Lãi suất và tỷ giá đã phản ứng thế nào?
5. Thay đổi đã đi vào chi phí vốn, lợi nhuận hoặc giả định định giá chưa?

Thiếu dữ liệu ở bước nào thì kết luận dừng ở bước đó. Nếu thiếu một trong bốn dòng tiền, chưa đủ dữ liệu tính ròng; không tự thay ô trống bằng 0. Khi đọc số thực tế, cần dùng cùng kỳ thanh toán và cùng cách đo (tiền thực thanh toán, giá trị gốc hoặc mệnh giá); khối lượng chào thầu không phải khối lượng đã thực hiện.

• Muốn hiểu tín hiệu lãi suất: Lãi suất qua đêm giảm có đồng nghĩa tiền rẻ?
• Muốn kiểm tra nguồn vốn ngân hàng: Tín dụng tăng nhanh hơn huy động nói lên điều gì?
• Muốn xem dữ liệu tỷ giá và thanh khoản: Theo dõi USD–VND. Đọc ngày quan sát và cảnh báo dữ liệu cũ trước khi diễn giải.