Khoản phải thu

Hiểu đơn giản

Một quán phở nhận nấu cho công ty và ghi sổ ba trăm triệu doanh thu. Sổ sách lãi to. Nhưng công ty kia khất trả sáu tháng, còn quán vẫn phải trả tiền thịt bò hôm nay. Ba trăm triệu ấy nằm ở khoản phải thu — là tiền của quán, nhưng không nằm trong két. Đó là lý do doanh nghiệp có thể lãi trên giấy mà vẫn thiếu tiền mặt.

Vì sao quan trọng

Phải thu khách hàng tăng nhanh hơn doanh thu là tín hiệu cần kiểm tra điều khoản bán chịu, thời gian thu tiền và tuổi nợ. Chỉ nhìn hai tốc độ tăng chưa đủ kết luận nguyên nhân; tổng khoản phải thu còn có thể gồm các khoản ngoài bán hàng.

Đây là một trong hai nơi tiền hay mắc kẹt, bên cạnh hàng tồn kho.

Khoản tồn đọng lâu cần kiểm tra ngày đến hạn, khả năng thu hồi và căn cứ dự phòng theo chính sách kế toán áp dụng. Không tự ấn định mức trích chỉ từ số tháng; dự phòng giảm cũng không chứng minh tiền đã thu về.

Phải thu tăng: bán chịu nhiều hơn hay thu tiền chậm?

Ví dụ giả định độc lập, tỷ đồng trong một kỳ: chỉ xét phải thu khách hàng gộp trước dự phòng, không đại diện cho cho vay, tạm ứng hay mọi khoản phải thu khác. Toàn bộ 600 tỷ bán chịu đã đủ điều kiện ghi nhận doanh thu; không có VAT, trả trước, giảm giá, hàng trả lại, xóa nợ, tỷ giá, chuyển nhóm hoặc thay đổi hợp nhất.

100 + 600 − 540 = 160 tỷ; khoản thu 540 gồm cả nợ đầu kỳ và bán chịu trong kỳ. Phải thu tăng 60 chỉ cho thấy tiền thu ít hơn doanh thu bán chịu trong các giả định này. Bảng không cho biết tuổi nợ của 160 tỷ cuối kỳ; chưa thể kết luận khách chậm trả, doanh thu ghi khống hay nợ không thu hồi được.

Đọc gì để kiểm tra khả năng thu hồi?

Đọc doanh thu để phân biệt ghi nhận với thu tiền; dùng phép đối chiếu lợi nhuận và dòng tiền để đặt phải thu trong vốn lưu động.

Áp dụng khi đọc doanh nghiệp: FPT — kiểm tra chuyển đổi lợi nhuận thành tiền. Đây là lời mời đối chiếu thuyết minh và dòng tiền, không phải kết luận FPT có vấn đề về phải thu.

Nguồn khái niệm: Bộ Tài chính — Chuyên đề 4, PDF 77–78: phải thu và dự phòng. Tài liệu đào tạo chưa xác định niên bản, không dùng để khẳng định chế độ kế toán/thuế có hiệu lực năm 2026. Quan hệ với dòng tiền tham khảo IAS 7 — About và SEC — Cash Flow Statements. Số trong ví dụ do biên soạn, không phải số liệu do các nguồn này công bố.

Dễ nhầm với

Doanh thu — doanh thu là con số đã ghi nhận; phải thu khách hàng có thể phản ánh phần bán hàng chưa thu tiền, còn các khoản phải thu khác không nhất thiết phát sinh từ doanh thu bán hàng.

Khoản phải trả — chiều ngược lại: doanh nghiệp đang nợ nhà cung cấp.