Doanh thu tăng, lợi nhuận giảm — chuyện gì đang xảy ra?
Doanh thu là giá trị bán hàng được ghi nhận. Lợi nhuận là phần còn lại sau khi trừ chi phí. Doanh thu tăng mà lợi nhuận giảm thường nghĩa là chi phí tăng nhanh hơn — do nguyên liệu, mặt bằng, lương, lãi vay, hoặc do doanh nghiệp phải nhân nhượng để bán được hàng.
Ở bài trước, bạn đã trả lời được câu hỏi đầu tiên: Bà Tám bán gì, bán cho ai, tiền về theo cách nào.
Bây giờ bà mở rộng. Và một chuyện lạ xảy ra.
Bà Tám bán nhiều phở hơn bao giờ hết
Năm ngoái bà có một quán. Năm nay bà có sáu.
Số tô phở bán ra tăng vọt. Bà ký được hợp đồng với vài công ty trong khu công nghiệp — bà gọi đó là "chính sách bán hàng mới cho khách lớn". Buổi tối đi qua quán nào cũng thấy đông.
Cuối năm, bà ngồi tính sổ.
Doanh thu ghi nhận cao hơn hẳn. Nhưng tiền bà giữ lại được thì ít hơn năm ngoái.
Vì sao?
Vì cùng lúc bà bán nhiều hơn, thịt bò lên giá. Năm mặt bằng mới ăn tiền thuê mỗi tháng. Bà thuê thêm mười nhân viên. Và bà vay ngân hàng để sửa quán, nên có thêm một khoản lãi phải trả.
Bà bán nhiều hơn. Bà cũng tiêu nhiều hơn cho mỗi tô phở bán ra.
Ba con số của Bà Tám
(Số minh họa — Công ty Cổ phần Phở Bà Tám là ví dụ giả định, không phải doanh nghiệp có thật.)
| Chỉ tiêu | Năm 1 | Năm 2 |
|---|---|---|
| Doanh thu | 10 tỷ | 14 tỷ (+40%) |
| Lợi nhuận sau thuế | 1,2 tỷ | 1,1 tỷ (−8%) |
| Biên lợi nhuận ròng | 12,0% | 7,86% |
Doanh thu
Năm 1
10 tỷ
Năm 2
14 tỷ (+40%)
Lợi nhuận sau thuế
Năm 1
1,2 tỷ
Năm 2
1,1 tỷ (−8%)
Biên lợi nhuận ròng
Năm 1
12,0%
Năm 2
7,86%
Hai dòng đầu là thứ ai cũng nhìn. Dòng thứ ba là thứ ít người nhìn — và nó mới là dòng nói chuyện.
Biên lợi nhuận ròng trả lời một câu hỏi rất đơn giản: trong mỗi 100 đồng doanh thu, doanh nghiệp giữ lại được bao nhiêu đồng lãi?
Năm 1: giữ được 12 đồng.
Năm 2: giữ được chưa tới 8 đồng.
Bà Tám bán nhiều hơn 40%. Nhưng mỗi đồng doanh thu của bà mỏng đi một phần ba.
Đây là điều mà con số "doanh thu tăng 40%" không bao giờ tự nói ra. Doanh thu đo quy mô. Biên lợi nhuận đo chất lượng. Hai thứ hoàn toàn có thể đi ngược nhau.
Vậy chi phí nào đã tăng?
Đến đây, người mới thường dừng lại và kết luận: doanh nghiệp đang xấu đi.
Chưa chắc. Trước khi kết luận, phải hỏi thêm một câu.
Chi phí này tăng một lần, hay tăng mãi?
Hãy tách khoản chi của Bà Tám làm hai nhóm:
Nhóm một — chi phí đi kèm việc mở rộng.
Sửa năm cái quán. Mua bàn ghế. Đào tạo nhân viên mới. Ba tháng đầu quán mới nào cũng vắng, nhưng vẫn phải trả đủ tiền thuê.
Những khoản này nặng trong năm nay. Sang năm, nếu năm quán mới chạy đều, chúng không lặp lại. Biên lợi nhuận có thể phục hồi.
Nhóm hai — chi phí gắn liền với việc kinh doanh.
Giá thịt bò. Lương nhân viên. Lãi vay ngân hàng, tháng nào cũng phải trả cho tới khi hết nợ.
Những khoản này ở lại. Nếu biên lợi nhuận mỏng đi vì nhóm này, thì nó mỏng đi lâu dài.
Cùng một con số 7,86%, hai câu chuyện khác hẳn nhau. Một bên là cái giá của tăng trưởng. Một bên là dấu hiệu doanh nghiệp đang mất chỗ đứng.
Báo cáo không nói cho bạn biết đó là bên nào. Bạn phải tự tách.
Con số này không nói gì
Biên lợi nhuận giảm không nói cho bạn biết doanh nghiệp đang xấu đi hay đang đầu tư.
Một chuỗi vừa mở năm điểm bán mới gần như chắc chắn có biên xấu trong một tới hai năm đầu. Một doanh nghiệp cắt hết chi phí mở rộng để giữ biên đẹp có thể đang từ bỏ tương lai của chính nó.
Con số nói: có chuyện gì đó đang xảy ra.
Nó không nói: chuyện đó tốt hay xấu.
Và còn một giới hạn nữa, lớn hơn.
Bảng số ở trên đến từ báo cáo kết quả kinh doanh — bản báo cáo ghi lại doanh nghiệp đã bán được bao nhiêu và tiêu hết bao nhiêu. Nó là một bản ghi chép. Nó không phải bản sao kê tài khoản ngân hàng.
Doanh thu 14 tỷ nghĩa là bà Tám đã ghi nhận 14 tỷ tiền bán phở.
Nó không nói bà đã cầm 14 tỷ.
Checklist mang về
- Biên lợi nhuận năm nay so với năm ngoái, và so với ba năm trước?
- Chi phí nào tăng nhanh nhất — nguyên liệu, bán hàng, hay lãi vay?
- Đó là chi phí một lần của việc mở rộng, hay chi phí sẽ lặp lại mãi?
Hai câu hỏi thường gặp
Biên lợi nhuận giảm bao nhiêu thì đáng lo?
Không có ngưỡng chung, vì mỗi ngành có cấu trúc chi phí khác nhau. Điều đáng lo không nằm ở mức giảm một năm, mà ở chỗ biên giảm liên tục ba năm trong khi doanh nghiệp không hề mở rộng gì. Khi đó, tiền đang rò ra ở đâu đó.
Lợi nhuận từ bán tài sản có tính là lợi nhuận không?
Có tính vào sổ, nhưng phải tách riêng khi đọc. Bán một mảnh đất không phải là bán phở. Nếu năm nay Bà Tám lãi nhờ sang nhượng một mặt bằng, con số lợi nhuận đó sẽ không xuất hiện lại vào năm sau.
Trước khi sang bài tiếp
Bạn vừa có một kết luận vững: doanh thu tăng mà lợi nhuận giảm thường là do chi phí tăng nhanh hơn doanh thu. Và bạn đã biết cách hỏi tiếp: chi phí nào, một lần hay lặp lại.
Đó là câu trả lời đúng. Nó chỉ chưa phải câu trả lời đủ.
Hoặc còn một khả năng nữa, mà báo cáo kết quả kinh doanh không cho bạn thấy.
Chúng ta sẽ quay lại chỗ này. Bốn bài nữa.
Còn bây giờ, hãy tạm chấp nhận con số 1,1 tỷ.
→ 1,1 tỷ lợi nhuận. Nhưng phần của bạn là bao nhiêu?
Bài viết là nội dung giáo dục dựa trên thông tin công khai, không phải khuyến nghị mua, bán hay nắm giữ bất kỳ mã chứng khoán nào. Mọi ví dụ chỉ mang tính minh hoạ khung tư duy. Đọc đầy đủ →