EPS là gì và vì sao nó không phải là tất cả?
EPS là lợi nhuận sau thuế chia cho số cổ phiếu đang lưu hành — phần lợi nhuận thuộc về mỗi cổ phiếu. EPS cao không đồng nghĩa cổ phiếu tốt, vì EPS có thể đến từ lợi nhuận bất thường, từ số cổ phiếu thay đổi, hoặc từ lợi nhuận chưa thành tiền.
Bài trước khép lại bằng con số 1,1 tỷ.
Đó là toàn bộ phần lãi Bà Tám giữ lại được trong năm. Trong ví dụ này, con số đó đã được chốt để chúng ta tiếp tục phép chia.
Chỉ có điều nó không phải của bạn.
Bà Tám chia công ty thành một triệu phần
Để mở sáu quán, Bà Tám cần vốn. Bà không muốn vay hết. Bà chọn cách khác.
Bà đem toàn bộ quán phở — nồi niêu, mặt bằng, công thức nước dùng, cả sáu cửa hàng — gom lại thành một pháp nhân duy nhất: Công ty Cổ phần Phở Bà Tám.
Rồi bà chia công ty đó thành một triệu phần bằng nhau.
Mỗi phần gọi là một cổ phiếu.
Đây là chỗ nhiều người mới hiểu sai. Người cầm một cổ phiếu không sở hữu một cái bàn. Không sở hữu một cái nồi. Càng không có quyền vào bếp bưng một tô phở về nhà.
Họ sở hữu một phần một triệu của toàn bộ doanh nghiệp. Một phần một triệu của sáu cái quán. Một phần một triệu của công thức nước dùng. Và — quan trọng nhất — một phần một triệu của khoản lãi mà doanh nghiệp kiếm được mỗi năm.
Câu hỏi "phần của bạn là bao nhiêu" bây giờ có câu trả lời rất cơ học.
Một phép chia, không hơn
(Số minh họa — Công ty Cổ phần Phở Bà Tám là ví dụ giả định, không phải doanh nghiệp có thật.)
| Chỉ tiêu | Năm 1 | Năm 2 |
|---|---|---|
| Lợi nhuận sau thuế | 1,2 tỷ | 1,1 tỷ |
| Số cổ phiếu đang lưu hành | 1.000.000 | 1.000.000 |
| EPS | 1.200đ | 1.100đ |
Lợi nhuận sau thuế
Năm 1
1,2 tỷ
Năm 2
1,1 tỷ
Số cổ phiếu đang lưu hành
Năm 1
1.000.000
Năm 2
1.000.000
EPS
Năm 1
1.200đ
Năm 2
1.100đ
Một tỷ hai chia cho một triệu, ra một nghìn hai. Một tỷ một chia cho một triệu, ra một nghìn một.
Đó là EPS. Viết đầy đủ là lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu. Nó không phải một chỉ số bí ẩn. Nó là một phép chia.
Nếu bạn nắm một cổ phiếu Phở Bà Tám, năm nay doanh nghiệp kiếm được 1.100 đồng cho bạn.
Không có nghĩa bà đưa bạn 1.100 đồng. Phần lớn số đó ở lại trong doanh nghiệp để mở quán thứ bảy. Nhưng trên sổ sách, nó được ghi là phần của bạn.
Doanh nghiệp không cần xấu đi thì EPS vẫn giảm
Đây là bẫy đầu tiên, và là bẫy ít người thấy nhất.
Giả sử sang năm sau, Bà Tám cần thêm vốn. Bà phát hành thêm 200.000 cổ phiếu bán cho nhà đầu tư mới.
Lợi nhuận doanh nghiệp không đổi: vẫn 1,1 tỷ.
| Trước phát hành | Sau phát hành | |
|---|---|---|
| Lợi nhuận sau thuế | 1,1 tỷ | 1,1 tỷ |
| Số cổ phiếu | 1.000.000 | 1.200.000 |
| EPS | 1.100đ | ≈917đ |
Lợi nhuận sau thuế
Trước phát hành
1,1 tỷ
Sau phát hành
1,1 tỷ
Số cổ phiếu
Trước phát hành
1.000.000
Sau phát hành
1.200.000
EPS
Trước phát hành
1.100đ
Sau phát hành
≈917đ
(Số minh họa.)
Không một cái quán nào đóng cửa. Không một tô phở nào bán chậm đi. Nước dùng vẫn y hệt.
Nhưng EPS của bạn rơi mất gần 17%.
Cái bánh không nhỏ đi. Chỉ là bây giờ nó được cắt làm nhiều miếng hơn. Người ta gọi hiện tượng này là pha loãng.
Nói ngược lại cũng đúng: một doanh nghiệp mua lại cổ phiếu của chính mình sẽ thấy EPS đẹp lên — dù không bán thêm được tô phở nào.
EPS thay đổi vì hai lý do: doanh nghiệp thay đổi, hoặc số cổ phiếu thay đổi. Trước khi mừng hay lo, hãy xem đó là lý do nào.
Con số này không nói gì
Thứ nhất, EPS không nói gì về giá bạn phải trả.
Một cổ phiếu có EPS 5.000 đồng hoàn toàn có thể đắt hơn một cổ phiếu có EPS 500 đồng. Vì EPS chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại — cái giá thị trường đang đòi — nằm ở bài sau.
Thứ hai, EPS không phân biệt tiền kiếm từ đâu.
Năm nay Bà Tám lãi 1,1 tỷ. Nếu trong đó có 400 triệu đến từ việc sang nhượng một mặt bằng cũ, thì EPS 1.100 đồng đang chứa một phần lãi sẽ không bao giờ lặp lại. Bán một mảnh đất không phải là bán phở. Phép chia không biết điều đó. Bạn phải biết.
Thứ ba — và đây là điều cần nhớ nhất — EPS được tính từ lợi nhuận trên sổ sách.
Ở bài đầu chặng, chúng ta đã nói: bán được và tiền đã về là hai câu chuyện khác nhau.
Lợi nhuận kế toán vẫn có thể đẹp trong khi tiền chưa về tới nơi. Khi đó EPS vẫn đẹp. Rất đẹp. Trên giấy.
Chúng ta chưa đủ công cụ để kiểm tra điều này. Còn ba bài nữa.
Checklist mang về
- EPS năm nay đến từ hoạt động cốt lõi, hay có phần lớn từ khoản lãi bất thường?
- Số cổ phiếu lưu hành có tăng trong năm không — và tăng vì lý do gì?
- EPS ba tới năm năm gần nhất: có xu hướng đi lên, hay chỉ nhấp nhô quanh một mức?
Hai câu hỏi thường gặp
EPS bao nhiêu là tốt?
Không có ngưỡng nào cả, và bất kỳ ai đưa cho bạn một ngưỡng đều đang đơn giản hóa quá mức. EPS chỉ có nghĩa khi đặt cạnh giá cổ phiếu, và khi so với chính doanh nghiệp đó trong quá khứ. Một mình nó không nói được gì.
EPS pha loãng khác EPS cơ bản thế nào?
EPS cơ bản chia cho số cổ phiếu hiện có. EPS pha loãng chia cho số cổ phiếu sẽ có, nếu mọi quyền chuyển đổi thành cổ phiếu đều được thực hiện. EPS pha loãng luôn thấp hơn hoặc bằng. Nó bảo thủ hơn, nên đáng tin hơn.
Bước tiếp theo
Bạn vừa biết mỗi cổ phiếu Phở Bà Tám mang theo 1.100 đồng lợi nhuận.
Đó là mẫu số của phép chia sắp tới. Nó nói doanh nghiệp kiếm được bao nhiêu cho bạn.
Nó không nói bạn phải bỏ ra bao nhiêu để có được nó.
Một người trả 11.000 đồng cho cổ phiếu đó. Một người khác trả 44.000 đồng. Cùng nhận về 1.100 đồng lợi nhuận mỗi năm. Hai người đó đang chơi hai trò chơi hoàn toàn khác nhau.
Muốn biết thị trường đang trả bao nhiêu cho mỗi đồng lợi nhuận của Bà Tám, bạn cần con số tiếp theo.
→ EPS 1.100đ. Bạn sẵn sàng trả bao nhiêu cho nó?
Bài viết là nội dung giáo dục dựa trên thông tin công khai, không phải khuyến nghị mua, bán hay nắm giữ bất kỳ mã chứng khoán nào. Mọi ví dụ chỉ mang tính minh hoạ khung tư duy. Đọc đầy đủ →