Pha loãng cổ phiếu

Hiểu đơn giản

Ví dụ giả định một triệu cổ phiếu lưu hành cả năm, lợi nhuận thuộc cổ đông phổ thông 1,1 tỷ: EPS 1.100 đồng. Phát hành thêm 200.000 cổ phiếu ngay đầu năm và giữ lợi nhuận không đổi làm EPS còn khoảng 917 đồng. Nếu phát hành giữa năm, EPS dùng bình quân theo thời gian. Người không mua thêm có thể giảm tỷ lệ sở hữu; hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc giá phát hành và lợi nhuận tạo ra từ vốn mới.

Vì sao quan trọng

EPS có thể giảm mà doanh nghiệp không hề xấu đi.

Phát hành thêm có thể huy động vốn cho tăng trưởng hoặc xử lý nghĩa vụ tài chính. Cần xem giá phát hành, quyền của cổ đông hiện hữu và hiệu quả sử dụng vốn; không mặc định mọi đợt phát hành đều gây thiệt hại.

Dễ nhầm với

Chia tách cổ phiếu — số cổ phiếu tăng nhưng tỷ lệ sở hữu của bạn không đổi.

Cổ tức bằng cổ phiếu — tương tự chia tách, không phải huy động vốn mới.

Giữ tỷ lệ sở hữu khác với giữ EPS

Ví dụ giả định: doanh nghiệp có 100 triệu cổ phiếu và LNST thuộc cổ đông phổ thông 100 tỷ đồng, EPS = 1.000 đồng. Phát hành thêm 20 triệu cổ phiếu ngay đầu năm; nếu lợi nhuận giữ nguyên, EPS = 100 tỷ / 120 triệu ≈ 833 đồng, giảm 16,7%. Lợi nhuận phải đạt 120 tỷ để EPS trở lại 1.000 đồng. Giả định toàn bộ cổ phiếu lưu hành cả năm; phát hành giữa năm phải dùng số bình quân theo thời gian.

Giả sử bạn có 1 triệu trong tổng số 100 triệu cổ phiếu, tương đương 1% doanh nghiệp. Khi tổng số tăng lên 120 triệu, tỷ lệ sở hữu phụ thuộc vào việc số cổ phiếu của bạn thay đổi thế nào.

Ở dòng đầu, tỷ lệ sở hữu giảm từ 1% xuống 0,8333%: giảm khoảng 16,67% so với tỷ lệ ban đầu, tương đương 0,1667 điểm phần trăm. Con số này không có nghĩa tài sản của bạn mất 16,67%.

Ở dòng quyền mua, nếu giá phát hành là 10.000 đồng/cổ phiếu, bạn cần góp thêm 2 tỷ đồng để mua đủ 200.000 cổ phiếu. Giữ tỷ lệ sở hữu không tự giữ EPS. Ví dụ bỏ qua thuế, phí, làm tròn quyền và các hạn chế giao dịch.

Tiền huy động làm thay đổi tài sản và vốn chủ; không được coi ngay là lợi nhuận. Kiểm tra phương án sử dụng vốn, tiến độ tạo lợi nhuận và quyền của từng nhóm cổ đông trước khi kết luận đợt phát hành có lợi hay bất lợi.

IAS 33 — cơ sở tính EPS và số cổ phiếu bình quân

EPS sau phát hành và EPS pha loãng khác nhau thế nào?

Ví dụ trên mô phỏng EPS với một số lượng cổ phiếu và mức lợi nhuận giả định cho trọn kỳ. “EPS pha loãng” trên báo cáo tài chính còn xét cổ phiếu phổ thông tiềm năng từ các công cụ như trái phiếu chuyển đổi hoặc quyền chọn, cùng những điều chỉnh liên quan.

Khi đối chiếu số liệu thật, hãy kiểm tra kỳ lợi nhuận, số cổ phiếu bình quân và cơ sở điều chỉnh sau chia tách hoặc quyền.

Đọc thêm EPS và cách chọn số liệu để so sánh

Thử các kịch bản với công cụ pha loãng sau tăng vốn