171.000 cổ phiếu HPG và bài học về sự tự tin

Tôi từng nắm giữ 171.000 cổ phiếu HPG, mua quanh mức giá 52.500 đồng. Giá trị vị thế gần 9 tỷ đồng — khoản đầu tư lớn nhất vào một cổ phiếu của tôi tính đến hiện tại.

Thương vụ kết thúc thuận lợi. Nhưng điều khiến tôi nhớ đến nó nhiều nhất là khoảng thời gian tôi có nguy cơ mất quyền chủ động với chính khoản đầu tư của mình.

Khi những con số đẹp củng cố sự tự tin

Trong chu kỳ thép 2021–2022, ở giai đoạn cổ phiếu thép tăng nóng, tôi vừa trải qua một số thương vụ thành công. Tôi trở nên rất tự tin, dồn toàn bộ số tiền đầu tư của mình vào HPG và sử dụng đòn bẩy lớn.

Câu chuyện của Hòa Phát khi ấy rất thuyết phục: giá thép tăng mạnh, hoạt động kinh doanh thuận lợi, lợi nhuận bứt phá. Những gì tôi nhìn thấy đều củng cố niềm tin rằng mình đang sở hữu một doanh nghiệp tốt.

Để hình dung sức hấp dẫn của bối cảnh năm 2021: tại đại hội cổ đông ngày 22/04, Hòa Phát công bố ước tính lợi nhuận sau thuế quý I đạt 7.000 tỷ đồng, gấp ba lần cùng kỳ, cao nhất một quý của doanh nghiệp tính đến thời điểm đó. Sự lạc quan có cơ sở từ kết quả kinh doanh thực tế. Hòa Phát, thông tin ĐHĐCĐ 22/04/2021

Nhưng sự tự tin ấy khiến tôi xem nhẹ một câu hỏi: với tỷ trọng và đòn bẩy như vậy, tôi chịu được bao nhiêu biến động trước khi mất quyền chủ động?

Giảm hơn 16% — áp lực lớn hơn một con số trên bảng giá

Theo những mức giá tôi còn nhớ, sau khi tôi mua, HPG giảm từ vùng 52.500 đồng xuống khoảng 44.000 đồng. Trên 171.000 cổ phiếu, mức giảm ấy tương ứng khoảng 1,45 tỷ đồng giá trị thị trường, chưa tính chi phí vốn.

Đó là mức giảm của giá trị cổ phiếu. Khi có vay margin, tác động lên phần vốn tự có còn phụ thuộc vào số tiền vay. Tôi đã dùng đòn bẩy lớn, nên áp lực tâm lý tăng lên rõ rệt và phải đối diện với khả năng bị call margin — bị yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm hoặc giảm dư nợ.

Dữ liệu thị trường cho thấy một mốc gần với vùng giá trong ký ức của tôi: ngày 19/07/2021, HPG đóng cửa ở 44.300 đồng, giảm 5,24%; VN-Index cùng phiên giảm 4,29%. Đây là mốc tham chiếu công khai cho bối cảnh thị trường, không xác định ngày giao dịch trong tài khoản của tôi. Phú Hưng, bản tin 19/07/2021, trang 1 và 5

Tôi vẫn tin vào HPG và tiếp tục nắm giữ. Nhưng nhìn lại, tôi hiểu rằng niềm tin vào doanh nghiệp không tự tạo ra khả năng tài chính để chờ đợi.

Nếu giá tiếp tục giảm, tôi có thể bị buộc phải bán trước khi luận điểm đầu tư có cơ hội được kiểm chứng. Tôi đã để khả năng nắm giữ của mình phụ thuộc quá nhiều vào việc giá có hồi phục kịp thời hay không.

Tôi đã bán vì sợ

May mắn là HPG sau đó hồi phục lên vùng 56.000 đồng. Theo thông tin tôi theo dõi lúc ấy, một quỹ đầu tư lớn liên tục bán ra lượng lớn cổ phiếu. Tôi lo ngại và quyết định bán quanh 55.900 đồng.

Tôi cần thành thật về quyết định ấy: lúc bán, luận điểm đầu tư của tôi chưa thay đổi. Tôi thấy sợ và rút ra được.

Tôi chưa nhận diện rõ rằng chu kỳ ngành thép có thể đang tiến gần bước ngoặt. Tôi cũng không thể từ việc một quỹ bán ra mà kết luận họ đã biết trước điều gì.

Nếu chỉ tính chênh lệch giữa hai mức giá 52.500 và 55.900 đồng trên cùng 171.000 cổ phiếu, phần chênh lệch dương khoảng 581 triệu đồng, tương đương 6,5%. Trong khi đó, phần giá trị co hụt khi xuống vùng 44.000 đồng lớn gấp khoảng 2,5 lần con số ấy.

Các phép tính trên minh họa theo số lượng và giá nhớ lại, giả định chúng cùng cơ sở tính và số cổ phiếu không đổi. Đây không phải bảng xác nhận lợi nhuận ròng: chưa đối chiếu sao kê, lãi vay, thuế, phí hay quyền cổ tức phát sinh.

Kết quả thuận lợi rất dễ khiến tôi quên rằng quá trình nắm giữ đã có lúc mong manh đến mức nào. Tôi đã dồn quá nhiều tiền vào một cổ phiếu, sử dụng đòn bẩy lớn và phụ thuộc đáng kể vào một nhịp hồi phục của thị trường.

Doanh nghiệp báo lãi lớn, vì sao cổ phiếu vẫn giảm?

Một ký ức khác khiến tôi suy nghĩ nhiều là đợt NKG công bố lợi nhuận rất cao nhưng cổ phiếu ngành thép lại bị bán mạnh. Tôi còn nhớ cảm giác khó hiểu ấy, dù sau nhiều năm không còn nhớ chính xác phiên giao dịch.

Khi đối chiếu lại tài liệu, cần phân biệt hai mốc. Quý II/2021, Nam Kim đạt khoảng 847,5 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, được ghi nhận là mức kỷ lục một quý vào thời điểm công bố. Sang quý III/2021, lợi nhuận khoảng 606,7 tỷ đồng. Con số quý III vẫn gấp khoảng 7,34 lần cùng kỳ, nhưng đã giảm 28,4% so với quý II. BCTC hợp nhất quý II/2021, trang 3, BCTC hợp nhất quý III/2021, trang 3, VnExpress, tin công bố kết quả quý II

Lợi nhuận tăng mạnh so với cùng kỳ không đồng nghĩa với lợi nhuận đang tiếp tục tăng so với quý trước.

Báo cáo quý III của Nam Kim mang ngày 28/10/2021. Phiên 29/10, NKG đóng cửa ở 54.400 đồng, giảm 2,16%; HPG giảm 1,55%. Đây là một trường hợp có thể kiểm chứng về kết quả kinh doanh rất cao đi cùng một phiên giá giảm. Nó không đủ để xác định nguyên nhân bán ra, cũng chưa chắc là đúng phiên tôi đang nhớ. Phú Hưng, bản tin 29/10/2021, trang 4–5

Sau này, tôi mới hiểu rõ hơn khoảng cách giữa kết quả kinh doanh đã công bố và kỳ vọng của thị trường. Báo cáo tài chính cho thấy doanh nghiệp vừa trải qua một giai đoạn thuận lợi đến đâu. Giá cổ phiếu còn phản ánh việc nhà đầu tư tin giai đoạn tiếp theo sẽ như thế nào.

Với một ngành có tính chu kỳ như thép, câu hỏi cần đặt ra khi lợi nhuận lên rất cao là: mức lợi nhuận này còn duy trì được bao lâu, và giá cổ phiếu đã phản ánh bao nhiêu phần thuận lợi ấy?

Một báo cáo kỷ lục hay một phiên giảm giá chưa đủ để kết luận ngành thép đã tạo đỉnh. Nhưng nếu chỉ nhìn vào những con số đẹp mà bỏ qua khả năng giá bán, nhu cầu và biên lợi nhuận đảo chiều, tôi rất dễ đánh giá quá cao tương lai.

Số liệu năm 2022 khiến bài học rõ hơn

Theo bản tổng quan quý IV/2022 của Hòa Phát, lợi nhuận sau thuế hợp nhất giảm từ 34.521 tỷ đồng năm 2021 xuống 8.444 tỷ đồng năm 2022, tương đương giảm khoảng 75,5%. Riêng quý III và quý IV/2022 lần lượt ghi nhận lỗ khoảng 1.786 tỷ đồng và 1.999 tỷ đồng. Hòa Phát, tổng quan quý IV/2022, trang 2

Đó là dữ liệu nhìn lại, không phải những điều tôi đã biết đầy đủ khi mua và bán HPG. Tôi không muốn kể lại thương vụ này như thể mình đã dự báo được toàn bộ diễn biến sau đó.

Nhưng sự thay đổi ấy giúp tôi thấy rõ rủi ro của việc lấy kết quả kinh doanh ở một giai đoạn thuận lợi làm cơ sở để đặt cược quá lớn. Một mặt bằng lợi nhuận rất cao có thể không bền như mình tưởng.

Bài học tôi giữ lại

Tôi cần đánh giá riêng ba việc:

• Chất lượng doanh nghiệp: doanh nghiệp có nền tảng và năng lực cạnh tranh ra sao?
• Vị trí trong chu kỳ: lợi nhuận hiện tại được hỗ trợ bởi những điều kiện nào, và các điều kiện ấy có thể thay đổi không?
• Rủi ro của khoản đầu tư: giá mua, tỷ trọng và đòn bẩy có để tôi đủ khả năng chịu đựng khi diễn biến bất lợi xuất hiện không?

Một doanh nghiệp có thể vẫn tốt, trong khi giá mua, tỷ trọng hoặc đòn bẩy của tôi đã không còn phù hợp.

Tôi cũng cần xem xét nghiêm túc khi diễn biến giá không ủng hộ kỳ vọng của mình, thay vì dùng niềm tin vào doanh nghiệp để giải thích cho mọi nhịp giảm.

Thương vụ HPG nhắc tôi rằng: có lãi khi kết thúc một khoản đầu tư chưa đủ để chứng minh mình đã quản trị rủi ro tốt.

Ghi chú nguồn: số lượng cổ phiếu, mức giá mua/bán, việc sử dụng đòn bẩy và cảm xúc là trải nghiệm do tác giả kể lại. Dữ liệu công khai được dẫn tại từng đoạn để bổ sung bối cảnh; chúng không xác nhận lịch sử giao dịch cá nhân. Các mức giá thị trường trích từ bản tin phát hành tại thời điểm năm 2021, tránh nhầm với giá lịch sử đã điều chỉnh trên biểu đồ hiện nay.

Đọc tiếp

Đang có lãi: giữ tiếp hay chốt một phần? — khung rà soát vị thế và kỷ luật chốt lời từng phần của tôi.

Lợi nhuận tăng, vì sao giá cổ phiếu vẫn giảm? — xem quan hệ giữa EPS, P/E và kỳ vọng.