VPB và chiến lược cho vay yield cao: Lợi nhuận cao đi cùng rủi ro gì?

Trả lời ngắn: VPBank đang tạo lợi nhuận bằng cách chấp nhận một phổ tài sản có lợi suất và rủi ro cao hơn mặt bằng, rồi dùng quy mô, định giá khoản vay, thu hồi nợ và bộ đệm vốn để hấp thụ tổn thất. Mô hình này giúp NIM hợp nhất 6 tháng 2026 đạt 4,98% và lợi nhuận trước thuế tăng 68%, nhưng chi phí dự phòng vẫn tiêu thụ khoảng 45% lợi nhuận trước dự phòng. Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải “yield có cao không”, mà là phần yield tăng thêm có lớn hơn chi phí tín dụng qua cả chu kỳ hay không.

VPB thường được đặt ở phía đối diện với TCB. Nếu TCB tối ưu spread từ nguồn vốn CASA chi phí thấp, VPB chủ động đi xa hơn trên đường cong rủi ro để tìm asset yield cao. Đây là hai cách kiếm spread khác nhau, không phải hai phiên bản tốt–xấu của cùng một chiến lược.

Bài viết sử dụng số liệu 6 tháng đầu năm 2026 từ VPBank, số liệu phân rã từ Vietcap và bộ dữ liệu chuẩn hóa của Tùng ATC. Các tỷ lệ có thể khác nhau theo phạm vi hợp nhất, bình quân tài sản và phương pháp chuẩn hóa; bài viết không trộn các định nghĩa để tạo so sánh giả.

“Cho vay yield cao” thực sự nghĩa là gì?

Yield cao không đồng nghĩa với việc ngân hàng chỉ cho vay tín chấp hoặc cho vay khách hàng xấu. Nó có thể đến từ nhiều lớp tài sản: hộ kinh doanh, doanh nghiệp vừa và nhỏ, khách hàng bán lẻ chưa được phục vụ đầy đủ, khoản vay tiêu dùng, thẻ tín dụng, bất động sản hoặc khoản vay có cấu trúc phức tạp hơn.

Điểm chung là ngân hàng nhận thêm một hoặc nhiều loại rủi ro: xác suất vỡ nợ cao hơn, tài sản bảo đảm kém thanh khoản hơn, dòng tiền biến động hơn, chi phí thu hồi nợ lớn hơn hoặc mức độ tập trung cao hơn. Đổi lại, lãi suất và phí phải đủ cao để bù cho tổn thất kỳ vọng, chi phí vốn, chi phí vận hành và vốn kinh tế.

Cách nhìn đơn giản nhất là:

Biên lợi nhuận sau rủi ro ≈ NIM − chi phí tín dụng.

Đây không phải công thức lợi nhuận kế toán hoàn chỉnh. Nó là phép kiểm tra kinh tế: NIM cao chỉ có giá trị nếu phần bù rủi ro không bị nợ xấu và dự phòng lấy lại.

Bức tranh lợi nhuận VPB 6 tháng 2026

Nguồn: VPBank, Vietcap; Tùng ATC tính toán tỷ lệ dự phòng/PPOP.

Điểm nổi bật là lợi nhuận tăng nhanh dù NIM không mở rộng. Điều đó cho thấy tăng trưởng tín dụng, thu nhập ngoài lãi, thu hồi nợ và CIR thấp cùng đóng góp, thay vì câu chuyện chỉ dựa trên việc tăng giá cho vay.

Nhưng bảng trên cũng chỉ ra “giá thành” của sản phẩm tín dụng. Chi phí dự phòng 15.579 tỷ đồng lớn gấp khoảng 1,74 lần chi phí hoạt động. Với VPB, quản trị rủi ro tín dụng quan trọng hơn tiết kiệm thêm một vài điểm phần trăm CIR.

Yield của VPB đến từ đâu?

Tín dụng ngân hàng mẹ tăng xấp xỉ 25% trong nửa đầu năm. Theo phân rã của Vietcap, dư nợ cho doanh nghiệp phát triển bất động sản tăng 44% và chiếm khoảng 27% danh mục; bán buôn–bán lẻ chiếm khoảng 13%; cho vay mua nhà 14%; hộ kinh doanh khoảng 20%.

Cơ cấu này cho VPB nhiều “điểm đặt giá” hơn một ngân hàng nghiêng về khách hàng doanh nghiệp lớn có tài sản bảo đảm tốt. Hộ kinh doanh và khách hàng bán lẻ thường chấp nhận yield cao hơn, nhưng dữ liệu thu nhập, dòng tiền và tài sản bảo đảm cũng khó chuẩn hóa hơn.

Phần bất động sản phát triển dự án có thể tạo yield tốt và tăng quy mô nhanh. Tuy nhiên, nó tạo rủi ro tập trung, phụ thuộc pháp lý dự án, tốc độ bán hàng và khả năng tái cấp vốn. Tỷ trọng 27% vì vậy phải được đọc cùng giới hạn cấp tín dụng, chất lượng tài sản bảo đảm và dòng tiền thực tế của từng khách hàng.

Điểm tích cực là VPB không chỉ dựa vào một “túi” lợi suất cao. Ngân hàng có phổ sản phẩm từ doanh nghiệp, SME, hộ kinh doanh, vay mua nhà đến tài chính tiêu dùng. Đa dạng hóa chỉ có ý nghĩa khi tương quan vỡ nợ giữa các nhóm không cùng tăng mạnh trong một cú sốc vĩ mô.

NIM gần 5% có phải là lợi thế bền vững?

NIM 4,98% vẫn nằm ở nhóm cao, nhưng đã giảm 27 điểm cơ bản so với cùng kỳ. Riêng quý II, NIM ước đạt 5,12%, giảm 15 điểm cơ bản so với quý trước.

Điều này nhắc nhà đầu tư rằng asset yield cao không miễn nhiễm với cạnh tranh huy động. Khi tăng trưởng tín dụng nhanh, ngân hàng phải kéo theo tiền gửi, giấy tờ có giá hoặc vốn quốc tế. Nếu giá vốn tăng nhanh hơn lợi suất tái định giá, NIM sẽ co lại dù lãi suất cho vay danh nghĩa vẫn cao.

VPBank công bố huy động tiền gửi và giấy tờ có giá tăng 22,7% từ đầu năm; riêng chứng chỉ tiền gửi ngân hàng mẹ đạt 111.000 tỷ đồng, gấp 2,3 lần đầu năm. Đây là năng lực funding đáng kể, nhưng chứng chỉ tiền gửi thường không rẻ như CASA.

Tỷ lệ LDR theo quy định ở mức 84,5%, gần vùng cần theo dõi khi tín dụng tiếp tục tăng nhanh. Vì vậy, yield của tài sản chỉ là nửa đầu phương trình; nửa còn lại là tốc độ và giá của nguồn vốn biên.

Credit cost là giá vốn thật của sản phẩm

Với một khoản vay rủi ro cao, lãi suất danh nghĩa cao không phải lợi nhuận. Ngân hàng còn phải trả chi phí thẩm định, giám sát, thu hồi, vốn và tổn thất tín dụng.

Trong 6 tháng 2026, dự phòng bằng khoảng 35,9% tổng thu nhập hoạt động và 45,2% lợi nhuận trước dự phòng. Nói cách khác, cứ 100 đồng PPOP tạo ra thì hơn 45 đồng được dùng để hấp thụ rủi ro tín dụng trước khi đến lợi nhuận trước thuế.

Con số này không tự động là xấu. Một ngân hàng có PPOP lớn và định giá rủi ro tốt có thể chủ động trích lập cao mà vẫn tạo ROE hấp dẫn. Vấn đề là dự phòng có phản ánh đầy đủ tổn thất kỳ vọng hay chỉ đang trì hoãn qua cơ cấu nợ, tăng trưởng nhanh hoặc tài sản bảo đảm chưa được định giá lại.

Ba chỉ báo cần đi cùng nhau là NPL 3,28%, nợ nhóm 2 ở 3,17% và LLR 56,2%. NPL giảm theo quý là tín hiệu tốt; nợ nhóm 2 nhích lên và LLR còn thấp cho thấy bộ đệm chưa đủ để nhà đầu tư bỏ qua credit cost.

FE Credit còn là động cơ lợi nhuận chính không?

FE Credit là biểu tượng rõ nhất của mô hình yield cao, nhưng đóng góp lợi nhuận hiện tại nhỏ hơn nhiều so với hình dung phổ biến. Công ty tạo khoảng 153 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế trong 6 tháng, chưa đến 1% lợi nhuận hợp nhất của VPBank.

Dư nợ FE Credit tăng khoảng 6% từ đầu năm, trong khi NPL ước tính quanh 19% và tăng khoảng 1 điểm phần trăm so với quý trước. Đây vẫn là danh mục có yield cao, nhưng chi phí rủi ro và thu hồi nợ quyết định phần lợi nhuận thực giữ lại.

Vì vậy, không nên quy toàn bộ NIM và tăng trưởng lợi nhuận của VPB cho FE Credit. Trong 6 tháng 2026, ngân hàng mẹ tạo 15.600 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế; VPBankS đóng góp 2.673 tỷ đồng; OPES đóng góp 613 tỷ đồng.

FE Credit hiện giống một quyền chọn phục hồi hơn là động cơ lợi nhuận cốt lõi. Nếu kiểm soát NPL và tăng giải ngân có chọn lọc, phần lợi nhuận tăng thêm có thể lớn nhờ nền thấp. Nếu chất lượng tài sản xấu đi, lợi suất cao sẽ tiếp tục bị dự phòng hấp thụ.

Vì sao lợi nhuận vẫn tăng 68%?

Thứ nhất, quy mô tín dụng ngân hàng mẹ tăng rất nhanh. Tăng trưởng số dư có thể bù cho NIM giảm nếu chất lượng giải ngân mới đủ tốt.

Thứ hai, thu nhập ngoài lãi tăng 60,6%. Khoản thu hồi khoảng 2.200 tỷ đồng từ nợ đã xử lý giúp lợi nhuận, nhưng đây không phải dòng thu nhập nên ngoại suy tuyến tính vô hạn.

Thứ ba, CIR giảm còn 20,6%. Nền tảng doanh thu lớn hơn trong khi chi phí vận hành tăng chậm tạo đòn bẩy hoạt động mạnh.

Thứ tư, hệ sinh thái đóng góp rõ hơn. VPBankS và OPES tạo gần 3.300 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, khiến kết quả hợp nhất bớt phụ thuộc vào spread ngân hàng truyền thống.

Thứ năm, dự phòng tăng chậm hơn PPOP. Đây là nguồn “convexity” của lợi nhuận: chỉ cần PPOP tiếp tục tăng và credit cost ổn định hoặc giảm, phần lợi nhuận còn lại cho cổ đông có thể tăng nhanh hơn doanh thu.

Convexity cũng hoạt động theo chiều ngược lại. Nếu NIM giảm đồng thời credit cost tăng, VPB chịu cú ép kép: doanh thu trên tài sản giảm trong khi tỷ lệ PPOP phải dùng cho dự phòng tăng.

Funding capacity có giới hạn mô hình high-yield?

Có. Tăng trưởng tín dụng gần 25% không thể duy trì chỉ bằng CASA. VPB cần kết hợp tiền gửi, giấy tờ có giá, vốn hợp vốn quốc tế và vốn chủ sở hữu.

Ngân hàng đã huy động khoản vay hợp vốn gắn với phát triển bền vững 1,44 tỷ USD. Đây là bằng chứng về khả năng tiếp cận vốn quốc tế và đa dạng hóa kỳ hạn nguồn vốn.

CAR hợp nhất quanh 13% tạo khoảng đệm cho tăng trưởng, nhưng tăng tài sản có rủi ro nhanh sẽ tiêu thụ vốn. Kế hoạch phát hành riêng lẻ 5% cho nhà đầu tư nước ngoài vì vậy không chỉ là câu chuyện “room ngoại”; nó là cách nạp thêm nhiên liệu cho bảng cân đối.

Nhà đầu tư cần theo dõi hiệu quả chuyển hóa vốn mới: vốn chủ tăng bao nhiêu, tín dụng tăng bao nhiêu, PBT tăng bao nhiêu và ROE trở lại mức mục tiêu sau bao nhiêu quý. Đây cũng là logic trung tâm của bài pillar TCB–VPB–HDB và cuộc đua vốn ngoại.

Ba kịch bản cho mô hình VPB

Kịch bản thuận lợi: credit cost giảm

NIM giữ quanh 5%, tín dụng tăng hai chữ số cao, FE Credit phục hồi có kiểm soát và tỷ lệ dự phòng/PPOP giảm. Khi đó, lợi nhuận có thể tăng nhanh hơn doanh thu nhờ đòn bẩy vận hành và đòn bẩy dự phòng.

Kịch bản cơ sở: tăng trưởng bù co NIM

Giá vốn tăng khiến NIM giảm nhẹ, nhưng quy mô tín dụng, thu hồi nợ và thu nhập hệ sinh thái bù lại. Lợi nhuận vẫn tăng, song ROE cải thiện chậm hơn và phụ thuộc vào khả năng huy động vốn.

Kịch bản bất lợi: cú ép kép

NIM giảm do funding cost tăng, trong khi NPL và nợ nhóm 2 đi lên khiến dự phòng/PPOP tăng. Tăng trưởng tín dụng khi đó làm bảng cân đối lớn nhanh nhưng không tạo đủ lợi nhuận sau rủi ro.

Ba kịch bản này quan trọng hơn một mức P/E đơn lẻ. VPB là cổ phiếu có độ nhạy cao với chu kỳ tín dụng; định giá nên gắn với quỹ đạo credit cost và lợi nhuận sau dự phòng.

VPB khác TCB ở đâu?

TCB ưu tiên giảm chi phí đầu vào bằng CASA và hệ sinh thái giao dịch. VPB chấp nhận tài sản có yield cao hơn và xây năng lực thẩm định–thu hồi để giữ phần spread sau rủi ro.

Mô hình TCB nhạy với CASA, funding cost và khả năng giữ asset yield. Mô hình VPB nhạy hơn với credit cost, chất lượng tài sản và khả năng huy động vốn để nuôi tăng trưởng.

Không có câu trả lời tuyệt đối rằng nguồn vốn rẻ hay tài sản high-yield quan trọng hơn. Trong pha rủi ro giảm, VPB có thể ghi nhận lợi nhuận bật mạnh hơn. Khi tín dụng xấu đi, moat funding và bảng cân đối sạch thường được thị trường định giá cao hơn.

Phân tích đầy đủ hai mô hình có tại bài TCB vs VPB: CASA thấp-cost hay tài sản high-yield quan trọng hơn?.

Bộ chỉ báo nhà đầu tư VPB nên theo dõi

• NIM và funding cost: asset yield có đủ bù giá vốn biên hay không.
• NPL và nợ nhóm 2: nợ nhóm 2 thường là chỉ báo sớm hơn lợi nhuận báo cáo.
• LLR: bộ đệm dự phòng có được củng cố khi bảng cân đối tăng nhanh không.
• Dự phòng/PPOP: phần năng lực tạo lợi nhuận bị credit cost tiêu thụ.
• LDR và tăng trưởng huy động: tốc độ tín dụng có được tài trợ bền vững.
• Tỷ trọng bất động sản: mức tập trung và chất lượng dòng tiền dự án.
• FE Credit: tăng trưởng dư nợ phải đi cùng quỹ đạo NPL và lợi nhuận.
• VPBankS và OPES: lợi nhuận hợp nhất tăng từ tín dụng hay từ hệ sinh thái.
• CAR và ROE sau tăng vốn: vốn mới có được hấp thụ hiệu quả trong 4–8 quý.

Có thể theo dõi chuỗi số liệu chuẩn hóa tại trang dữ liệu ngân hàng và diễn biến riêng của mã VPB.

Góc nhìn Tùng ATC

VPB không phải một câu chuyện NIM đơn giản. Đây là bài toán kết hợp underwriting, định giá rủi ro, thu hồi nợ, funding capacity và vốn chủ sở hữu.

Điểm mạnh hiện tại là PPOP lớn, CIR thấp, tăng trưởng tín dụng nhanh và hệ sinh thái bắt đầu đóng góp đáng kể. Điều thị trường có thể bỏ sót là lợi nhuận 68% không chỉ đến từ “cho vay lãi cao”; VPBankS, thu hồi nợ và đòn bẩy vận hành đóng vai trò quan trọng.

Điểm cần thận trọng là gần một nửa PPOP vẫn đi vào dự phòng, LLR hợp nhất ở mức 56,2%, nợ nhóm 2 chưa giảm và FE Credit còn mang NPL rất cao. Khi định giá VPB, tôi sẽ trả premium cho bằng chứng credit cost giảm bền vững, không trả premium chỉ vì tăng trưởng dư nợ cao.

Luận điểm tích cực sẽ mạnh lên nếu NIM ổn định quanh 5%, nợ nhóm 2 giảm, LLR tăng và tỷ lệ dự phòng/PPOP đi xuống trong khi tín dụng vẫn tăng. Tôi sẽ đổi quan điểm nếu funding cost tăng kéo dài, NPL đảo chiều hoặc vốn mới làm ROE giảm mà không tạo tăng trưởng lợi nhuận tương ứng.

Để đặt VPB vào đúng hệ quy chiếu, xem thêm so sánh ROE TCB–VPB–HDB.

Kết luận

Yield cao là lợi thế khi ngân hàng định giá đúng rủi ro và kiểm soát tổn thất tốt hơn đối thủ. Với VPB, NIM gần 5%, PPOP 34.459 tỷ đồng và lợi nhuận tăng 68% cho thấy cỗ máy tạo doanh thu rất mạnh.

Nhưng credit cost mới là phép thử cuối cùng. Dự phòng đang tiêu thụ 45,2% PPOP; NPL hợp nhất 3,28%; nợ nhóm 2 3,17%; LLR 56,2%. Nếu các chỉ số này cải thiện, mô hình high-yield tạo đòn bẩy lợi nhuận lớn. Nếu chúng xấu đi cùng funding cost, lợi thế NIM có thể biến thành biến động lợi nhuận.

Với nhà đầu tư, câu hỏi đúng không phải “VPB cho vay lãi cao có nguy hiểm không?”. Câu hỏi đúng là: VPB có đang được trả đủ cho rủi ro đã nhận, và phần thưởng đó có còn sau dự phòng qua cả chu kỳ hay không?

Bài viết thể hiện góc nhìn phân tích của tác giả, không phải khuyến nghị mua, bán hay nắm giữ chứng khoán. Số liệu có thể được cập nhật sau kỳ báo cáo; nhà đầu tư nên đối chiếu báo cáo tài chính và công bố chính thức trước khi ra quyết định.